Menu

Przebieg korekty płci w Polsce

Przed podjęciem decyzji o ubieganiu się o korektę płci (zwaną dalej tranzycją), należy zastanowić się jakiej się jest płci oraz czy występuje gotowość do jej rozpoczęcia. Po osiągnięciu gotowości kolejne etapy to: sprawa sądowa, zmiana imienia i nazwiska, wymiana dowodu osobistego, zmiana danych w pracy, zmiana dokumentów poświadczających umiejętności i wykształcenie, zmiana dokumentów dających dodatkowe uprawnienia (np. o niepełnosprawności), wymiana pozostałych dokumentów (w różnym czasie lub zerwanie umów i ich ponowne podpisanie).

Określenie własnej tożsamości płciowej

Tożsamość płciowa Pierwsze co musisz wykonać, skoro już czytasz ten artykuł – to zastanowienie się jaką masz płeć psychologiczną, czyli co mówi twój mózg na temat twojej płci. Pomóc w postawieniu odpowiedzi na to pytanie mogą pytania pomocnicze umieszczone niżej.

Wersja dla osób dorosłych i adolescentów (osób, u których już widać symptomy dojrzewania płciowego):

  1. Czy chcesz mieć ciało odpowiadające płci biologicznej przeciwnej niż obecne?
  2. Czy chcesz tego na zawsze (odwrócić czynności chirurgiczne i polekowe jest trudno, a odwrócenie decyzji sądowej w Polsce graniczy z cudem)?
  3. Czy wyparcie własnego ciała i chęć posiadania ciała przeciwnej płci występuje u Ciebie nieprzerwanie minimum 2 lata?
  4. Czy uważasz, że zmiana ciała na ciało płci przeciwnej biologicznie jest jedynym sposobem rozwiązania twojego problemu? Czy na pewno nie istnieje inne rozwiązanie? Jeżeli nie występują zaburzenia psychiczne, twoja tożsamość nie zmieni się. W tym punkcie jeżeli chcesz funkcjonować jako kobieta i chcesz, aby ludzie zwracali się do Ciebie jak do przedstawiciela płci prezentowanej przez płeć psychologiczną – pamiętaj, że wygląd ciała w zakresie jaki widzą – jest niezbędny, ponieważ ludzie określają płeć po wyglądzie i po głosie.
  5. Czy już zawsze chce się żyć i być w społeczeństwie kobietą lub mężczyzną – uwzględniając przy tym zarówno służbę wojskową, niższy status społeczny kobiet w Polsce (w tym niższe płace), inne dopuszczalne zawody i obciążenia fizyczne dla kobiet i mężczyzn, oczekiwania społeczeństwa – żeńskie lub męskie imię, odpowiednie zachowanie przypisane stereotypowo danej płci?
  6. Czy udana tranzycja na pewno polepszy twój stan psychiczny i polepszy samoocenę siebie i usunie ewentualne myśli samobójcze?
  7. Czy istniejące miesiączki lub wzwody i polucje powodują obrzydzenie do własnego ciała?
  8. Czy nastąpiło kiedyś molestowanie? Spróbuj sobie przypomnieć, czy występowało w rodzinie poniżanie ze względu na płeć (nie tylko Ciebie ale też matki lub ojca), czy molestowano Ciebie lub dowolnego twojego rodzica lub wystąpił gwałt – jeżeli tak, czy może być on przyczyną odrzucenia tożsamości płciowej lub ciała, gdyż mniej inwazyjnym i lepszym sposobem leczenia w tym przypadku jest leczenie stanu potraumatycznego.

Wersja dla dziecka, któremu rodzice mówią, że jest chłopcem (a mimo to chce być dziewczynką lub kobietą):

  1. Czy pragniesz, żeby twoje ciało teraz lub w przyszłości było kobiece lub dziewczęce, czy chcesz mieć piersi, szerokie biodra, niższy wzrost, głos kobiety, delikatną twarz?
  2. Czy boisz się lub brzydzą Cię teraz lub w przyszłości takie cechy w twoim ciele jak: mutacja głosu (męski głos), silne owłosienie na klatce piersiowej, owłosienie na twarzy, rękach i nogach, stopniowe łysienie, męskie rysy twarzy i jabłko Adama? Czy brzydzi Cię twój narząd do sikania oraz jądra znajdujące się za nim i chcesz zamiast tego mieć kobiece narządy do sikania?
  3. Czy twoja nienawiść do ciała lub chęci posiadania dziewczęcych cech trwają cały czas minimum przez 6 miesięcy? Czy nie daje Ci to spokoju każdego dnia?
  4. Czy w przyszłości chcesz żyć jako kobieta i być matką dla swoich dzieci? Czy chcesz się ubierać w sukienki i spódnice zamiast w garnitury?
  5. Czy kobiece ciało przyniesie Ci radość i poczujesz się przez to lepiej?
  6. Czy w sytuacji, gdy nie ma rodziców używasz ubrań siostry lub kosmetyków (lakier, szminka) mamy lub siostry?
  7. Czy pragniesz mieć fryzurę z długich włosów lub taką właśnie masz?
  8. Czy w rodzinie ojciec bił matkę? Czy dlatego właśnie nie chcesz być chłopcem, bo nie chcesz być taki jak on? Czy ojciec robił matce złe rzeczy, po których płakała, szczególnie w łóżku?

Wersja dla dziecka, któremu rodzice mówią, że jest dziewczyną (a mimo to chce być chłopcem lub mężczyzną):

  1. Czy pragniesz, aby twoje ciało teraz lub w przyszłości było męskie lub chłopięce, czy chcesz mieć zarost na twarzy, szerokie barki, widoczne mięśnie, wyższy wzrost, niski męski głos oraz w przyszłości męską twarz?
  2. Czy boisz się lub brzydzą Cię teraz lub w przyszłości takie cechy w twoim ciele, jak: piersi, miesiączki? Czy brzydzi Cię twój organ do sikania i wolisz sikać na stojąco zamiast na siedząco?
  3. Czy twoja nienawiść do ciała lub chęci posiadania męskich lub chłopięcych cech, trwają cały czas minimum przez 6 miesięcy? Czy nie daje Ci to spokoju każdego dnia?
  4. Czy w przyszłości chcesz żyć jako mężczyzna i być ojcem dla swoich dzieci i prowadzić swoje gospodarstwo domowe? Czy chcesz się ubierać w garnitury, męskie koszule i tym podobne zamiast w sukienki i spódnice?
  5. Czy męskie ciało przyniesie Ci radość i poczujesz się przez to lepiej?
  6. Czy nosisz krótkie włosy lub chcesz je skrócić?
  7. Czy w rodzinie matka znęcała się nad ojcem? Czy matka biła ojca? Czy właśnie dlatego nie chcesz być dziewczyną, bo nie chcesz być taka jak matka?

Jeżeli wszystkie odpowiedzi poza ostatnią brzmią «tak» – wskazane jest w miarę możliwości (o tym niżej) udanie się do psychologa na diagnostykę.

W praktyce, gdy masz mniej niż 18 lat, w Polsce możesz praktycznie tylko poprosić rodzica o zaprowadzenie Cię do seksuologa. Lekarz ten powinien wskazać rodzicom dalszy poprawny kierunek leczenia. Zapytaj mamę lub przeczytaj jak nazywa się lekarz, do którego Cie zaprowadził (jego nazwisko jest napisane obok drzwi gabinetu). Sprawdź czy lekarz ten znajduje się na liście lekarzy przyjaznych osobom transseksualnym. Jeżeli lekarz nie występował na tej liście – nalegaj do skutku na zaprowadzenie Cię do jednego z tych lekarzy, szczególnie do tych, których oznaczono, że prowadzą osoby nieletnie. Jeżeli rodzice mówią o «pe**łach», «zboczeńcach», «osobach chorych umysłowo» – prawdopodobnie nie możesz liczyć na nich.

Jeżeli twoja odpowiedź na ostatnie pytanie brzmiała «tak», w miarę możliwości udaj się do psychologa i opowiadając o sobie nie zatajaj molestowania lub nękania Ciebie lub twojego rodzica – to bardzo ważne dla postawienia poprawnej diagnozy. Przyczyną problemu mogą być przeżycia traumatyczne. Jeżeli powyższe zachowania wystąpiły i masz poniżej 16 lat – zachowaj szczególną ostrożność mówiąc o transseksualizmie rodzicom (poniżej 16 roku życia, do rozpoczęcia diagnostyki potrzebujesz bezwzględnej zgody rodziców, a dodatkowo nie masz prawa sprzeciwu na nieodpowiednie leczenie).

Nie wszędzie odpowiedź brzmiała «Tak»

Jeżeli w większości odpowiadasz na powyższą listę pytań «tak», ale na część pytań (na przykład 1 lub 2) odpowiadasz «nie» (za wyjątkiem pytania o przeżycia traumatyczne), prawdopodobnie nie jesteś osobą transseksualną. Jednak oprócz transseksualizmu istnieje jeszcze transwestytyzm podwójnej roli (tego się nie leczy!) oraz inne zaburzenia identyfikacji płciowej (F64.8), zwane potocznie transgenderyzmem. Osoby cierpiące na inne zaburzenia identyfikacji płciowej, niemające aberracji chromosomalnych określa się osobami transgenderowymi. Zapoznaj się w takiej sytuacji z terminami niebinarności płciowej oraz transgenderyzmu (ang.: gender nonconforming person, gender non­‑binary person) oraz udaj się także na diagnostykę psychologiczną oraz psychiatryczną celem określenia co Tobie dolega oraz możliwego leczenia tego stanu (bardzo możliwe, że seksuolog po diagnostyce przepisze hormonoterapię). Listy specjalistów, jeżeli jest to znane autorce, zawierają informację, że dany lekarz lub psycholog pomaga też osobom niebinarnym płciowo. Identyfikacja płciowa osób transgenderowych może być od w pełni męskiej do w pełni żeńskiej (w tym w różnym stopniu nieokreślonej), jednak wyobrażenia co do własnego ciała mogą być częściowo «sprzeczne» z identyfikacją płciową – przykładem może być tutaj dość częste zjawisko kobiet z męskimi narządami płciowymi w Tajlandii (współwystępowanie zadowolenia z męskich narządów płciowych wraz z w pełni żeńską identyfikacją płciową i w pełni kobiecymi potrzebami odnośnie reszty ciała). Terminy niebinarności płciowej oraz transgenderyzmu nie są jednak oficjalnymi określeniami medycznymi. Oficjalnym określeniem medycznym tego stanu jest «inne zaburzenia identyfikacji płciowej (F64.8)».

Czy występuje stan gotowości

Stop Zanim podejmiesz się leczenia transseksualizmu, wykonaj diagnostykę (psycholog i psychiatra) i zastanów się czy nic nie przeszkadza w podjęciu leczenia hormonalnego. Rozpoczęcie leczenia hormonalnego wymaga następujących rzeczy:

  • gotowości na zajście nieodwracalnych zmian – czyli częściowej przebudowy ciała (w przypadku dorosłych lub osób w czasie dojrzewania) lub sprowokowania dojrzewania w odpowiednim kierunku (dzieci i osoby nastoletnie przed okresem dojrzewania);
  • posiadania pieniędzy na terapię lub pracy lub rodziny, która na pewno da pieniądze – terapii nie wolno przerywać bez konsultacji z lekarzem (która też może być płatna);
  • gotowości do powiedzenia o sobie – w szkole, pracy i rodzinie;
  • gotowości, że ludzie obcy Cię rozpoznają i mogą robić komentarze lub patrzeć się na Ciebie i robić dziwne miny (do czasu, gdy twój wygląd będzie pośredni, nie pozwalający na jednoznaczną klasyfikację jako kobietę lub mężczyznę, część znajomych z przeszłości może do końca życia robić tego typu uwagi);
  • w przypadku osób pełnoletnich – gotowości na wyprowadzkę lub w przypadku osób uczących się do 25 roku życia – na wyprowadzkę wraz z żądaniem płacenia alimentów przez rodziców (po osiągnięciu pełnoletności nie wolno Ci zmieniać kierunku studiów oraz zawalić szkoły – jest to powód, żeby alimenty Tobie odebrać);
  • dojrzałości do możliwego wynajęcia mieszkania i zamieszkania na własną rękę – za pieniądze z pracy lub za alimenty lub za użebrane pieniądze w przypadku niemożności podjęcia pracy;
  • gotowości na możliwe rozstania – z kolegami, znajomymi, przyjaciółmi, rodziną, gdyż po dowiedzeniu się kim jesteś, mogą stać się wrogami, nieprzyjaciółmi lub osobami obojętnymi (niestety jest to częste, ale nie zawsze występuje, każdy może zareagować inaczej);
  • gotowości na kupno ubrań i ich używanie zamiast dotychczasowych, gdy twój wygląd zaczyna być częściowo odpowiedni do płci;
  • w przypadku osób o kobiecej identyfikacji płciowej i leczonych po okresie dojrzewania płciowego – ze względu na większe wymogi odnośnie estetyki ciała, przeważnie ponadprzeciętne względem żeńskiej populacji – gotowości, że w swoich oczach do czasu wykonania operacji twarzy możesz wyglądać nadal niesatysfakcjonująco, inni ludzie będą widzieli kobietę i powinnaś ubierać się mimo to kobieco – czyli zgodnie z oczekiwaniami zdrowej części społeczeństwa – jeżeli powodem męskiego ubioru jest jedynie brak pewności siebie co do wyglądu.

Jeżeli czytasz to mając mniej niż 18 lat – pamiętaj, że rodzice nawet w przypadku eksmisji (czyli wygonienia z domu) – mają obowiązek zapewnić Tobie dom zastępczy. Mają prawo oddać Cię pod opiekę babci czy ciotki, jednak nie mają prawa eksmitować Cię na ulicę (ewentualną eksmisję możesz zgłosić na policję). Jednak mając 16 lat, mieszkając w domu zastępczym, wystarczy, że nauczysz się kupować w sklepie rzeczy i robić sobie posiłki (mieszkając samodzielnie, nie używaj piekarnika ani kuchenki gazowej – one powinny być obsługiwane tylko przez dorosłych). Zadbaj też o to, aby posiadać osobę, której możesz zauwać – tzw. opiekuna faktycznego – oraz najtańszy telefon, gdyby coś się działo (choroba, wypadek, usterka w domu itp.). W razie problemu ze zdobyciem karty (wymagana rejestracja) poproś osobę której ufasz, aby kupiła Ci starter. Gdy rodzice nie będą płacić Ci na jedzenie i szkołę – zwracasz się do Miejskiego lub Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej (dalej MOPS). Jeżeli nie starcza Ci na wyżywienie lub na opłaty za podręczniki, korepetycje lub niezbędne ubrania – poinformuj rodziców lub opiekuna faktycznego (najpierw telefonicznie lub osobiście, w razie nieskuteczności, wyślij mail, zachowaj formę pisemną). Jeżeli rodzice nie pomagają Tobie w tej sprawie (nauka gospodarności, próba zmniejszenia niepotrzebnych wydatków, nie chcą dać więcej pieniędzy, nie kupią podręczników szkolnych) – zadzwoń do MOPS lub udaj się tam osobiście, mają obowiązek reagować na takie zdarzenia lub wskazać, gdzie możesz uzyskać pomoc.

Rozpoczęcie leczenia

Droga wygląda inaczej, zależnie od wieku – ma to podstawy prawne i medyczne. Poniżej znajduje się omówienie z podziałem na wiek osoby korygującej płeć.

Osoby, które ukończyły przynajmniej 18 lat

Jeżeli nie udało się tego wykonać wcześniej, należy wykonać diagnostykę psychologiczną. Następnie należy udać się do psychiatry celem wykluczenia innych zaburzeń psychicznych.

W sytuacji, gdy posiadasz pozytywną dokumentację diagnostyczną (psycholog, psychiatra), udajesz się na ostateczną diagnostykę do seksuologa i po pierwsze tabletki lub zastrzyki. Część seksuologów nie wymaga opinii psychologicznej przed rozpoczęciem terapii hormonalnej. Równolegle zlecasz wykonanie kariotypu (na wynik czeka się około 6 tygodni lub gdy wynik jest nieprawidłowy w sumie 3 miesiące – po ponownym pobraniu krwi). Seksuolog, w sytuacji, gdy masz diagnostykę psychologiczną, psychiatryczną oraz kariotyp już wykonane, nie powinien powstrzymywać Cię przed korektą płci (na przykład testem realnego życia). W takiej sytuacji wybierz kogoś innego. Jego zadaniem jest jedynie prowadzenie leczenia oraz diagnostyka chorób związanych z zaburzeniami ze spektrum interseksualizmu. Interseksualizm zgodnie z ICD­‑10 nie jest podstawą do niewydania rozpoznania «transseksualizm (F64.0)». Jedynie nieprawidłowości chromosomalne mogą być przyczyną wydania diagnozy «inne zaburzenia identyfikacji płciowej (F64.8)» w miejsce diagnozy transseksualizmu. Wbrew obiegowej opinii można być jednocześnie osobą transseksualną i interseksualną (osobą interseksualną z dysforią płciową). U seksuologa po leczeniu hormonalnym i uzyskaniu zmian (jest to też czas na stałą zmianę ubioru), udajesz się do sądu. O ile będąc osobą niebinarną w zakresie ekspresji płciowej, możesz ubierać się sprzecznie z «normami płciowymi» o tyle, aby łatwiej przekonać Sąd, ubieraj się zgodnie ze swoją identyfikacją płciową w obecności rodziców oraz do sądu (rodzice są pozwanymi w sądzie w tej sprawie).

Zmiany w ciele będą występowały od 2 do 5 lat (najdłużej rosną piersi w przypadku kobiet). Finalny kształt ciała osiągniesz prawdopodobnie dopiero po uzyskaniu wyroku sądu, ponieważ zmiany polekowe zajmują 2 do 5 lat, pod warunkiem poprawnego leczenia.

Osoby małoletnie

Jeżeli masz minimum 12 lat (będąc psychicznie dziewczyną) lub 10 (będąc psychicznie mężczyzną) – dostaniesz prawdopodobnie lek, który blokuje dojrzewanie płciowe do czasu osiągnięcia wieku 13–14 lat. W wieku 13–14 lat, ponieważ już jesteś adolescentem, nie dzieckiem, lekarz może przepisać leki hormonalne i prawdopodobnie skieruje Cię ponownie na krótką wizytę psychologiczną i/lub psychiatryczną, ponieważ trzeba zmienić rozpoznanie «zaburzenia identyfikacji płciowej w dzieciństwie (F64.2)» na «transseksualizm (F64.0)». Te wizyty nie powinny być już tak długie jak pierwotna diagnostyka, ale są ważne z powodów medycznych. Po zleceniu badania kariotypu (czeka się na wynik 6–12 tygodni), seksuolog zacznie leczenie hormonalne, zaś ciało zacznie się zmieniać w pożądanym kierunku. Lek blokujący dojrzewanie nie powinien być odstawiany aż do czasu wykonania zabiegu chirurgicznego lub zmiany na inny silnie blokujący wydzielanie hormonów płciowych przez organizm.

W momencie, gdy zmiany będą widoczne, poproś rodziców o przepisanie Cię do innej szkoły, wpisanie do dziennika z wybranym imieniem. Poproś też rodziców, by wypisali Cię z religii oraz lekcji WF (tu zaświadczenie wystawia seksuolog – nie musi podawać powodu). Rodzice w tym celu powinni napisać pismo do szkoły. Nie mów nikomu o hormonach i transseksualizmie w szkole. Społeczeństwo źle reaguje na takie wieści. Blistry po tabletkach, papierki po hormonach w żelu zabieraj ze sobą, nie zostawiaj ich w szkole, by nie było podejrzeń. Lek możesz zawsze przyjąć w pomieszczeniu zamkniętym (np. ubikacja) nie powodując podejrzeń. Takie postępowanie pozwoli Ci dorastać i cieszyć się resztą dzieciństwa w odpowiedniej roli płciowej, czyli nie będziesz już czuć tego dyskomfortu związanego z końcówkami czasu przeszłego i imieniem. Konsekwentnie używaj końcówek ‑łam/­‑łem, ‑łyśmy/­‑liśmy zgodnie z identyfikacją płciową. Gdyby ktoś zapytał Cię czy jesteś trans, masz prawo skłamać. Nie jesteś w sądzie i nie musisz wszystkim mówić prawdy. Możesz również skłamać, że jesteś osobą interseksualną i nie twoja wina, że masz wadę wrodzoną, którą trzeba leczyć (na wypadek wpadki z pozostawieniem charakterystycznych rzeczy tam, gdzie się znaleźć nie powinny – np. w koszu na śmieci, do którego ktoś zajrzał). Będąc kobietą, zadbaj też o tzw. passing głosowy, czyli rozpocznij ćwiczenie głosu, tak by zaczął brzmieć kobieco, gdy jesteś już po mutacji głosu. To jest odpowiedni moment. Wcześniej, gdyby było dość głośno, wyjaśnij rodzicom co robisz i dlaczego to robisz, wspierając Cię, powinni zrozumieć. Ćwiczenia wymagające użycia głosu (nie wszystkie są takie) wykonuj pomiędzy godziną 6 a 22.

Praca – jak tam przetrwać?

Praca Pracodawca do czasu zmiany danych nie ma obowiązku zwracania się imieniem, które lubisz. Jedynie ma obowiązek szanować twoją tożsamość płciową. Co to znaczy w praktyce?

  • Ma obowiązek na twój wniosek używać formy gramatycznej męskiej lub żeńskiej – wg woli wyrażonej mu pisemnie (np. wysłanej listem poleconym z potwierdzeniem odbioru i napisaniem na żółtej kartce, co zawiera pismo).
  • Ma obowiązek uszanować twój ubiór, o ile pasuje do firmowego dress­‑code'u, nie ma jednak obowiązku szanować ubioru niezgodnego z dress­‑code'm. Możesz samodzielnie wybrać, czy zastosujesz się do dress­‑code'u męskiego czy żeńskiego. W razie problemów możesz powołać się na orzeczenie Sądu Apelacyjnego w Warszawie, sygnatura akt VI ACa 1460/14.
  • Nie ma obowiązku wołać Cię imieniem innym niż tym, zapisanym z dowodzie osobistym. Zgodnie z zapisami Kodeksu Pracy, ma prawo imienia używać. Sformułowania więc mogą więc wyglądać tak: «Janie, czy napisałaś odpowiedź dla spółki Arechibosa Ltd.?».

Raczej nie o to Ci zapewne chodzi, gdy jesteś osobą binarną płciowo, lecz masz identyfikację odwrotną w stosunku do zapisu płci w dowodzie.

Są 2 wyjścia:

  • zawarcie umowy z pseudonimem (o ile twoja praca nie polega na zawieraniu umów z innymi ludźmi),
  • dogadanie się słowne z szefem, by przedstawił kolegom i zobowiązał ich do używania określonego imienia (to rozwiązanie ma tą wadę, że jest tylko słowne i przy braku nagrania go na dyktafon, może stracić swoją moc); najbardziej naturalnym sposobem do przekonania innych do używania tego właśnie imienia, to przedstawienie tym imieniem na zapoznaniu z kolegami i koleżankami z pracy.

Przykład wstępnej części umowy z pseudonimem będzie więc wyglądał tak (podobny wzór był konsultowany z prawnikiem jako zgodny z Kodeksem Cywilnym, Kodeksem Karnym, Kodeksem Pracy, Kodeksem Spółek Handlowych i rozporządzeniami dotyczącymi odprowadzania składek i podatków):

Warszawa, dnia 2019‑01‑01

Arechibosa Ltd. Sp. z o.o.
Leśna 80/50; 00–000 Warszawa

UMOWA O PRACĘ

Zawarta w dniu 2019‑01‑01 między Jan Kowalski, używającą pseudonimu «Anna Kowalska» w kontaktach interpersonalnych oraz w systemach innych niż kadrowe, zamieszkałą ul. Polna 100/800, 00–000 Warszawa (...),

a

Arechibosa Ltd. Sp. z o.o., reprezentowaną przez ...

Do całości należy dołączyć oświadczenie o używanej formie gramatycznej.

Aby zwiększyć szanse zatrudnienia mimo transseksualizmu...

Jeżeli pracy szukasz, a masz niezmienione jeszcze dane, możesz wysłać Curriculum Vitae oraz list motywacyjny z danymi zgodnymi z twoją identyfikacją płciową. Pracodawca podczas rekrutacji zazwyczaj nie prosi o dowód osobisty. Może to zrobić zgodnie z art. 221 § 5 Kodeksu Pracy, jednak zwyczajnie nie ma czasu na sprawdzanie wszystkich danych, bowiem może to zrobić jednorazowo przy podpisaniu umowy – wobec wybranej osoby.

Następnie, gdy wytypowano Cię jako potencjalną osobę pasującą na wybrane stanowisko – zachowuj się zgodnie ze swoją tożsamością płciową w zakresie ubioru, barwy głosu oraz innych stereotypowych rzeczy (np. wykonanie odpowiedniego makijażu ukrywającego wady, odpowiedniego do sytuacji). Odbędą się prawdopodobnie testy wiedzy i testy psychologiczne. Może być tak, że zaproszą Cię do drugiego etapu rekrutacji lub na podpisanie umowy.

W tym momencie, gdy rekrutacja odbyła się dla Ciebie pozytywnie i zaproszono Cię na podpisanie umowy, wtedy zalecane jest poprosić osobę, która wręcza umowę i kwestionariusz osobowy do wypełnienia na ubocze i powiedzenie o problemie, jednak nie wcześniej, gdy dostaniesz pierwsze dokumenty do podpisania lub zaczną w kadrach sprawdzać twoje dane osobowe, przebieg wykształcenia itp.

Wskazać można niniejszą stronę, która zawiera wzór umowy lub też zwykłą umowę o pracę w miejscu imienia wypełnić zamiast «Jan Kowalski»: «Jan Kowalski, używającą pseudonimu Anna Kowalska w kontaktach interpersonalnych oraz w systemach innych niż kadrowe». Jak można zauważyć, jeżeli w umowie jest sporo miejsca na wpisanie danych, nie trzeba jej nawet specjalnie modyfikować.

Po oddaniu kwestionariusza i wypełnionej umowy, prawdopodobnie pracodawca skonsultuje się z prawnikiem, który jest zatrudniony w większości średnich i dużych firm. Prawnik po analizie nie powinien mieć problemu z ustaleniem, że umowa ta nie łamie żadnego zapisu ustaw. Narada może potrwać nawet godzinę. Warto mieć z sobą także wyżej wskazane oświadczenie o używanej formie gramatycznej.

Szkoła – jak tam przeżyć?

W szkole Zależnie od tego ile masz czasu do zmiany szkoły:

  • jeżeli pozostał mniej niż rok, możesz rozważyć nie mówienie niczego (sytuacja częsta wśród osób uczących się w technikum, ale też licealistów, czekających z tranzycją do 18­‑tki);
  • powiedzieć o sobie, ale zachować konsekwencję – mówiąc komuś, że jest się kobietą lub mężczyzną, należy się tak zachowywać i ubierać.

W drugim przypadku, mając minimum 18 lat, do szkoły możesz napisać oświadczenie o chęci funkcjonowania jako kobieta lub mężczyzna. Opcjonalnie, gdy rodzice nie wykazują wsparcia – możesz ich wykluczyć z możliwości dowiadywania się o twoje oceny itp. rzeczy. W przypadku niepełnoletności podobne oświadczenie może napisać rodzic.

Prawidłową reakcją szkoły powinno być przekreślenie (ołówkiem!) imienia w dzienniku ocen i napisanie właściwego imienia obok. Nie wolno wydać legitymacji szkolnej z wybranym imieniem do czasu odbycia się sprawy sądowej.

Imię w legitymacji szkolnej lub studenckiej

Jeżeli jesteś przed zmianą danych osobowych – nie wolno Ci w oficjalnym dokumencie urzędowym (czyli z orzełkiem) posługiwać się imieniem niezgodnym z dowodem osobistym. Osiągając pełnoletność, możesz co najwyżej zmienić imię na neutralne płciowo (np. Alex, Sasha, spis imion unisex) i poprosić o wpisanie do dokumentu końcówek czasu gramatycznego odpowiednich do twojej tożsamości płciowej. To Ci wolno i wolno to też pracownikom uczelni.

Poświadczenie nieprawdy w dokumencie urzędowym (typu legitymacja, dowód osobisty, świadectwo) w zakresie imienia lub nazwiska ma swoje odzwierciedlenie w Kodeksie Karnym. Karalne jest też używanie takiego dokumentu jako autentyczny w wyniku wyzyskania błędu osoby uprawnionej do wystawienia dokumentu (że błąd popełniono jest niezaprzeczalne!).

Studencie (lub studentko) – jeżeli nie masz postanowienia o zmianie imienia w USC (bo czekasz na sąd), nie proś osób w dziekanacie o wydanie Ci legitymacji na imię, które chcesz. Mogą się nim do Ciebie zwracać, ale nie mogą czynić tego w urzędowych systemach i dokumentach (legitymacja, eksport ocen z USOS do systemu ogólnopolskiego, nie dotyczy innych części USOS).

Pracowniku dziekanatu – odmawiaj dla swojego bezpieczeństwa wydania dokumentu stwierdzającego nieprawdziwe imię, gdyż będzie on używany do ulg za przejazdy. Wpisując inne imię niż w dowodzie osobistym studenta popełniasz przestępstwo. Szybko wyjdzie, że imię z legitymacji nie zgadza się z imieniem z dowodu osobistego i sprawę może na policję zgłosić kontroler biletów. Zamiast tego zaproponuj tej osobie czasową zmianę imienia na Alex lub Sasha lub podobne neutralne płciowo imię i powiedz, że wpiszesz końcówki w polu «Zamieszkał__ w» zgodnie z tożsamością płciową tej osoby. Wpisanie końcówki gramatycznej nie jest przestępstwem, zaś tożsamość płciowa podlega ochronie, co znalazło odzwierciedlenie w wyroku Sądu Apelacyjnego, sygnatura sprawy VI ACa 1460/14. W ten sposób osoba wystawiająca dokument pozostaje bezpieczna, osoba ubiegająca się o legitymację zostaje zadowolona, jak również może korzystać z tej legitymacji uzyskując ulgi. W prawie końcówki czasu przeszłego nie wywołują skutków prawnych (wielokrotny przykład «przyjąłem» w przypadku kobiet w wielu dokumentach tuż przed polem z podpisem) i żadna ustawa nie zabrania stosowania końcówek zgodnych z tożsamością płciową osoby, pod warunkiem zebrania od niej oświadczenia woli, że tak chce, by się do niej zwracano.

Podstawy prawne:

Kodeks Karny

Art. 271. § 1.6) Funkcjonariusz publiczny lub inna osoba uprawniona do wystawienia dokumentu, która poświadcza w nim nieprawdę co do okoliczności mającej znaczenie prawne, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

§ 2. W wypadku mniejszej wagi, sprawca podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności.

§ 3. Jeżeli sprawca dopuszcza się czynu określonego w § 1 w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

Art. 272. Kto wyłudza poświadczenie nieprawdy przez podstępne wprowadzenie w błąd funkcjonariusza publicznego lub innej osoby upoważnionej do wystawienia dokumentu, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

Art. 273. Kto używa dokumentu określonego w art. 271 lub 272, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

VI ACa 1460/14, Sąd Apelacyjny w Warszawie

(...) Powódka A. G. w pozwie skierowanym przeciwko T. T. (1) domagała się ochrony swoich dóbr osobistych w postaci godności osobistej, czci, życia intymnego, dobrego imienia, tożsamości płciowej poprzez zakazanie pozwanemu używania wobec powódki słów określających ją rodzajem męskim oraz komentowania publicznie aspektów jej życia intymnego. Ponadto powódka domagała się zasądzenia od pozwanego na rzecz fundacji (...) z siedzibą w W. kwoty 30.000 zł. Jako źródło naruszenia jej dóbr osobistych powódka wskazała publiczne wypowiedzi pozwanego zamieszczone na stronie (...), na portalu internetowym o nazwie (...), na blogu pozwanego (...), na profilu facebookowym pozwanego.

Pozwany nie uznał powództwa i wnosił o jego oddalenie.

Wyrokiem z dnia 2 czerwca 2014 r. Sąd Okręgowy w Warszawie uwzględnił powództwo w części dotyczącej żądania ochrony niemajątkowej w ten sposób, że zakazał pozwanemu T. T. (1) naruszania dóbr osobistych powódki to jest jej czci, życia intymnego, tożsamości płciowej poprzez zakazanie używania wobec powódki słów określających ją rodzajem męskim oraz komentowania publicznie aspektów jej życia intymnego. Sąd okręgowy oddalił natomiast roszczenie powódki w zakresie żądanej ochrony majątkowej powódki.

Mówią, że dowód osobisty nie jest mój

Jeżeli słyszysz, że dowód osobisty nie jest twój lub że jest kradziony, lub też w banku lub na lotnisku odmawiają Ci usługi, oznacza, że znacznie zmienił się twój wizerunek, nie do poznania z zawartym zdjęciem. Ustawodawca przewidział możliwość ubiegania się o zmianę dowodu osobistego również w trakcie leczenia hormonalnego. Podstawą prawną jest znaczna zmiana wyglądu twarzy (niezależnie od przyczyny). W takiej sytuacji, ponieważ dowód osobisty wtedy traci ważność, należy udać się do urzędu gminy o wydanie nowego dowodu osobistego wraz z aktualnym zdjęciem. Stary unieważnią Ci dopiero po wyrobieniu nowego – urząd ma na to 30 dni. Sposób wypełnienia wniosku (poza faktem wypełniania go danymi zgodnymi z metryką urodzenia), opisany został w artykule o zmianie pozostałych danych osoby po tranzycji. W razie dalszych znacznych zmian wyglądu, należy powtórzyć tą czynność dla własnego bezpieczeństwa.

Problem z niepełnoletnością

W prawie polskim występuje w tym względzie podział na 3 grupy wiekowe:

  • osoby pełnoletnie, które osiągnęły wiek 18 lat,
  • osoby niepełnoletnie do 16 roku życia,
  • osoby niepełnoletnie w wieku 16–17 lat (włącznie).

Będąc osobą pełnoletnią nieubezwłasnowolnioną – decydujesz o wszystkim samodzielnie i niczyja zgoda nie jest potrzebna do dokonania czynności prawnej zgodnej z prawem.

Będąc osobą niepełnoletnią poniżej 16 roku życia – zachowaj szczególną ostrożność, bowiem w polskim prawie (w przeciwieństwie na przykład do prawa amerykańskiego) wolno Ci bardzo mało. Poznaj swoje prawa dziecka oraz prawa człowieka. Generalnie póki rodzice za Ciebie «odpowiadają» musisz wykonywać rozkazy rodziców, mimo, że nie zawsze oni poniosą odpowiedzialność za to. Niestety za nierozpoczęte na czas leczenie, odpowiedzialność w postaci skutków (dojrzewanie w nieodpowiednim kierunku), poniesiesz Ty. W tej sytuacji dobrze wybadaj, czy możesz powiedzieć wprost o transseksualizmie, bowiem w przypadku zaprowadzenia do niewłaściwego lekarza (np. transfobiczny psychiatra) może się zacząć nieodpowiednie leczenie, na które nie możesz wyrazić sprzeciwu. Nie możesz też rozporządzać pieniędzmi w tym wieku. Jednak gdyby twoje prawa były naruszane, byłaby w domu przemoc, możesz powiadomić o tym Miejski lub Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej i poprosić o interwencję. Znęcanie się (przemoc fizyczną i psychiczną) możesz też zgłosić na policji. Aby zadzwonić na policję, pod numerem 112, nie musisz mieć karty telefonicznej.

W wieku 16 lat dostajesz 3 kluczowe w twojej sytuacji prawa, które niestety nadal nie pozwalają Ci się leczyć. Są to:

  • możliwość samodzielnego rozporządzania zarobionymi pieniędzmi, jednak bez możliwości podpisania umowy o pracę bez zgody rodzica (absurd totalny);
  • możliwość odmowy na przeprowadzenie badania lub leczenia (w tym operacyjnego – tu będą wymagać twojego podpisu), toteż jeżeli uważasz leczenie za nieprawidłowe (np. brak poszanowania twojej identyfikacji płciowej przez lekarza, który się zwraca formą gramatyczną, której nie tolerujesz – po tym dość łatwo rozpoznasz takiego specjalistę), śmiało odmów;
  • masz prawo prosić lekarza o przekazanie Ci wyczerpującej i kompletnej informacji na temat twojego stanu zdrowia, zaznacz, że masz już 16 lat; w takiej sytuacji o swoim stanie zdrowia dowiesz się tyle ile dowiedziałby się twój rodzic, w tym co u Ciebie zdiagnozował.

Na dzień dzisiejszy nie jest uregulowane prawnie, że psycholog oraz psychoterapeuta są zawodami medycznymi. Nie wspomina o tym obecna wersja Ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, choć w sieci można odnaleźć projekt, który może to kiedyś zmienić. Skoro psycholog i psychoterapeuta prawnie nie podlegają pod tę ustawę, nie podlegają oni co do zasady zapisowi o potrzebie uzyskania zgody rodzica na leczenie i diagnostykę. Poza tym psycholog nie leczy w rozumieniu wykonywania zabiegów i podawania leków, nie wykonuje też badań, które wymagają obnażenia się.

Pojawia się jednak problem w sytuacji, gdy psycholog udziela swoich świadczeń w «podmiocie leczniczym». W przypadku korzystania z leczenia w podmiocie leczniczym (czyli przychodni, lecznicy, zakładzie opieki zdrowotnej itp.) do zarejestrowania się potrzebna będzie zgoda rodzica. W przypadku, gdy wiesz, że rodzic nie wyrazi zgody, a masz pieniądze na prywatne wizyty (na przykład z podjętej za zgodą rodzica pracy), możesz poszukać psychologa przyjmującego we własnym domowym gabinecie. W tej sytuacji twoja diagnostyka transseksualizmu przybiera w świetle prawa formę rozmowy z psychologiem. Psycholog zaś jest zobowiązany do zachowania tajemnicy psychologicznej, z której może zwolnić go jedynie sąd lub fakt dowiedzenia się, że masz myśli lub próby samobójcze. Psycholog ma jednak wolną rękę czy Cię przyjmie czy nie, więc umawiając wizytę, zapytaj czy przyjmuje szesnastolatków lub siedemnastolatków.

To co zyskujesz w ostatnim przypadku, to wcześniejszą diagnostykę psychologiczną, która skróci czas do uzyskania leczenia hormonalnego u lekarzy, którzy wymagają takiej diagnostyki. Dodatkowo uzyskujesz dowód na trwałość twojej identyfikacji płciowej w określonym dłuższym czasie (standardy diagnostyczne wymagają w przypadku transseksualizmu 2 lat stałej identyfikacji z płcią przeciwną do biologicznej).

Prawo nieletnich wymaga reformy

Na koniec należy powiedzieć, że polskie prawo wymaga gruntownej przebudowy w zakresie osób, które skończyły 13 lat. Sytuacja nieletnich, którzy powinni mieć prawo samodzielnie podjąć decyzję o swoim ciele powinna się zmienić. Nie może tak być, że dziecko w praktyce jest torturowane* przez rodziców i zmuszane do dojrzewania w kierunku przeciwnym do własnej identyfikacji płciowej, którą już w tym wieku da się zbadać. Dziecko nie powinno w takiej sytuacji odpowiadać za błędy lub nienawiść (transfobię) rodziców. Leczenie powinno stać się możliwe w wieku 12–13 lat, tak aby skutków błędnych decyzji rodziców nie ponosiły dzieci. Istnieją lekarze dla dzieci (pediatra, dziecięcy ginekolog, seksuolog dzieci i młodzieży), którzy są przeszkoleni do pracy z nieletnimi i dzieci powinny tam trafiać same z własnej woli, gdy czują, że z ich ciałem dzieje się coś złego. Odpowiednia zmiana prawa umożliwiłaby przynajmniej diagnostykę transseksualizmu w placówkach mających umowę z NFZ (nieletni wciąż nie może podpisać umowy o pracę bez zgody rodzica).

*) Tak, to odpowiednie słowo do opisania tego co czuje osoba transseksualna, która musi cierpieć przez to, że musi dojrzewać w nieodpowiedni sposób. Torturą też jest to co musi potem znosić, gdy ludzie nie traktują osoby transseksualnej zgodnie z jej tożsamością, bo ciało ma nieodpowiedni wygląd, zaś ludzie oceniają płeć po głosie i wyglądzie. W końcu dziecko takie nie przeżyło poprawnie dzieciństwa i jako dorosłe, do końca życia, będzie miało zaburzoną osobowość (późne skutki cierpień i traumy z dzieciństwa).

Data utworzenia:

Data aktualizacji:

Zamknij Przewiń w górę Przewiń w dół