Menu

Leczenie hormonalne mężczyzn

Lecze­nie #trans­seksua­lizmu u mężczyzn uzależ­nione jest od wieku pacjenta oraz chorób, na które równolegle choruje. Leki dobiera lekarz endokryno­log po zbada­niu pacjenta.

Sytua­cja prawna oraz dia­gnostyczna nie różnią się praktycznie niczym od postępowa­nia w tej kwestii przy lecze­niu kobiet. Różne są tylko typy podawa­nych leków i zmia­ny, które zajdą. Jeżeli więc masz problemy z rodzicem utrudniającym #lecze­nie lub rodzice nie wiedzą gdzie należy udać się z zaistniałym problemem, kwestie te zostały opisa­ne w analogicznym artykule poświę­conym lecze­niu kobiet.

Lecze­nie przed dojrzewa­niem

W przy­padku podejrze­nia trans­seksua­lizmu (lub zaburzeń identyfika­cji płciowej w dzieciństwie) – powinny odbywać się bada­nia poziomu LH i FSH mające na celu wykrycie momentu, kiedy roz­pocznie się dojrzewa­nie. Typowo jest to wiek 9–11 lat. W sytua­cji, gdy zaburze­nia identyfika­cji płciowej trwają nadal (silne utożsamia­nie się z płcią męską, nie tylko w zachowa­niu, ale też prze­jawiające się odrzuce­niem tego, co się wydarzy w kwestii zmia­ny ciała nie­bawem), należy udać się do seksuo­loga, który prze­pisze blokery dojrzewa­nia płciowego. W tym wieku zastosowa­nie mają głównie agonisty GnRH. Jednym z leków dopusz­czonych w Polsce do lecze­nia dzieci (co prawda z innego powodu niż trans­seksua­lizm – przed­wczesnego dojrzewa­nia) jest lek Diphereline SR 11.25 mg (jeden zastrzyk starcza na 3 miesiące blokady). Dopuszcze­nie leku do lecze­nia dzieci oznacza, że jego korzyści stosowa­nia zazwyczaj prze­wyższają ryzyka, toteż jest to lek w miarę bez­pieczny (nie ma leków całkowicie bez­piecznych!).

Celem tego lecze­nia jest zablokowa­nie wydziela­nia estradiolu i innych estrogenów w jajnikach, co spowoduje odwlecze­nie dojrzewa­nia do czasu odstawie­nia leku lub wdroże­nia suplementa­cji testosteronu w wieku 13–14 lat. W tym czasie (od około 10 do 13 roku życia) jest czas na postawie­nie ostatecznej dia­gnozy u psycho­loga i psychiatry przed poda­niem andro­genów.

Lecze­nie w okresie dojrzewa­nia

Jeżeli tożsa­mość płciowa i odrzuce­nie ciała utrzymują się w wieku 13–14 lat oraz potwierdzono u psycho­loga i psychiatry, że pacjent cierpi na trans­seksua­lizm – należy roz­począć lecze­nie hormonalne u endokryno­loga dziecięcego. Zada­niem endokryno­loga jest dobra­nie leków (głównie #testosteronu i agonisty GnRH), tak, żeby poziomy hormonów w kolejnych miesiącach dojrzewa­nia miały poziomy właściwe dla dojrzewających mężczyzn w tym samym wieku i tak by trzeciorzę­dowe cechy płciowe pojawiały się we właściwym czasie. Zapobiegnie to też roz­wo­jowi osteoporozy.

Nie wolno tutaj stosować zbyt małych dawek testosteronu, gdyż będzie to prowadziło do osteoporozy, ani zbyt dużych dawek, gdyż doprowadzi to do hirsu­tyzmu u mężczyzn, przed­wczesnego łysie­nia oraz może też – w drodze konwersji testosteronu do estradiolu – doprowadzić między innymi do nie­pożąda­nej gineko­mastii oraz innych chorób (np. bardzo groźnej czerwienicy). Innym działa­niem nie­pożąda­nym nadmiernych poziomów testosteronu jest zahamowa­nie wzrostu ciała. Podawa­nie testosteronu (w fizjo­logicznych dawkach) doprowadzi także do powiększe­nia łechtacz­ki (jest to działa­nie pożąda­ne, ułatwiające późniejszą operacyjną rekonstruk­cję narządów płciowych).

Osobie w czasie dojrzewa­nia płciowego, przed roz­poczęciem podawa­nia testosteronu, należy wyjaśnić, że zmia­ny, które zajdą są po części całkowicie nie­odwracalne (propor­cje sylwetki, muta­cja głosu, wzrost ciała itp.) lub odwracalne przy inter­wen­cji chirurgicznej lub kosztownym i długo­trwałym postępowa­niu kosmetycznym (np. zarost na twarzy, rysy twarzy, powiększe­nie łechtacz­ki).

W sytua­cji, gdyby podczas hormono­terapii doszło do braku akcepta­cji cech płciowych płci zgodnej z orzecze­niem psychiatry i psycho­loga, należy nie­zwłocznie udać się do seksuo­loga (cel: bez­pieczne odstawie­nie nie­których leków, by wstrzymać postępujące zmia­ny lub też zbada­nie przy­czyn obaw) i następnie należy ponownie udać się do psycho­loga i psychiatry celem zbada­nia obaw pacjenta oraz stwierdze­nia, czy wybór był właściwy i czy lecze­nie należy kontynuować.

Przy prawid­łowym lecze­niu w tym okresie życia, ciało w zakresie trzeciorzę­dowych cech płciowych roz­winie się całkowicie jak ciało innych dojrzewających mężczyzn, poza możliwym nie­znacznie niższym średnim wzrostem (jednak wyższym niż prze­ciętna u kobiet).

Lecze­nie mężczyzn pełno­letnich

Nie jest możliwe odwróce­nie wszystkich zmian, które już zaszły – kształt szkieletu i kości, w tym wzrost, wiel­ko­ść stopy, wiel­ko­ść dłoni, pozosta­nie nie­zmie­niony lub prawie nie­zmie­niony (wzrost kości kończy się około 25 roku życia).

Prawid­łowe lecze­nie andro­genami spowoduje:

  • zmianę roz­kładu tkanki tłusz­czowej, w tym reduk­cję jej ilości,
  • zmniejsze­nie obję­tości pośladków (zmniejsze­nie ilości tłuszczu w tym rejonie),
  • zwiększe­nie masy mięś­niowej wraz z nie­znacznym zwiększe­niem szero­kości ramion – powoduje to tkan­ka mięś­niowa w tej okolicy,
  • pojawie­nie się zarostu na twarzy i zwiększe­nie owłosie­nia na ciele,
  • wystąpie­nie muta­cji głosu,
  • powiększe­nie łechtacz­ki,
  • możliwa jest czasowa bez­płod­ność, jednak nie zawsze ona występuje, gdy nie jest zablokowa­na przy­sadka móz­gowa,
  • częściową atrofię piersi – zmniejszy się ilość tłuszczu, lecz gruczoł nadal pozostaje,
  • znaczna zmia­na rysów twarzy.

U nie­których osób może nastąpić:

  • znaczne powiększe­nie chrząstek krta­ni, co zwiększy widocz­ność jabłka Adama,
  • łysie­nie typu męskiego,
  • częś­ciowa prze­bu­dowa kości twarzy, gdy lecze­nie roz­poczęto, gdy ich wzrost nie był zakoń­czony.

Podczas lecze­nia dorosłych mężczyzn zastosowa­nie mają następujące leki i grupy leków:

  • testosteron w postaci tabletek doustnych (odradza­ne), zastrzyków, tabletek podjęzy­kowych oraz żeli,
  • pochodne testosteronu w postaci tabletek,
  • dihydro­testosteron w postaci żelu,
  • finasteryd i dutasteryd w celu spowolnie­nia #łysie­nia u tych mężczyzn, którym to prze­szkadza (może spowalniać maskuliniza­cję ciała),
  • agonisty lub antagonisty GnRH w celu całkowitego zatrzyma­nia miesiączkowa­nia i comiesięcznych bóli,
  • #danazol – lek o działa­niu andro­gennym, anabolicznym, anty­estrogennym oraz prze­ciw­progestagennym, hamującym pulsacyjne wydziela­nie LH i FSH; ma również działa­nie doprowadzające do atrofii endometrium (atrofia endometrium zmniejsza ryzyko nowo­tworów w tamtym rejonie) oraz zapobiega lub zmniejsza nasile­nie krwawień menstruacyjnych,
  • anastro­zol – hamuje prze­kształca­nie testosteronu w estradiol,
  • tamoxifen i raloxifen – działa anty­estrogennie (SERM) na receptory estroge­nowe ER‑α,
  • hormon wzrostu – jego zastosowa­nie prowadzi do możli­wości uzyska­nia wzrostu podobnego do wzrostu innych mężczyzn, gdy jest zastosowa­ny przed zakończe­niem wzrostu kości.

Uwaga: nie łączy się w jednej terapii agonistów GnRH, antagonistów GnRH oraz danazolu. Wszystkie trzy #leki hamują wydziela­nie LH i FSH, jednak ich łącze­nie nie tylko może przy­nieść zwiększe­nie skutków ubocznych, lecz też nie­skutecz­ność terapii, gdyż każdy z tych leków działa w innym mecha­nizmie, często prze­ciw­nym.

Stosowa­nie danazolu, agonistów i antagonistów GnRH prze­staje mieć sens po panhisterektomii, podczas której usuwa­ne są chirurgicznie zarówno jajniki jak i macica. Po panhisterektomii wystarczające jest stosowa­nie testosteronu w celu utrzyma­nia trzeciorzę­dowych cech płciowych oraz w celu zapobiega­nia pogorsze­niu samopoczucia oraz prze­ciw­działa­nia osteoporozie. Mogą być potrzebne dodat­kowe leki zwiększające mineraliza­cję kości.

Nie ma jednej poprawnej dawki dla każdego – dawkę testosteronu, jak też sposób podawa­nia oraz często­tli­wość musi ustalić endokryno­log w oparciu o bada­nia laboratoryjne. Nie ma potrzeby stosowa­nia dawek prze­kraczających normalne fizjo­logiczne. Podczas lecze­nia, zgodnie z wytycznymi WPATH, należy dążyć do uzyska­nia poziomu tego hormonu w zakresie właściwym dla zdrowych mężczyzn.

Uwaga: stosowa­nie dihydro­testosteronu utrudnia lecze­nie, ponieważ poziomu tego hormonu nie da się oznaczyć w miarę tanim bada­niem laboratoryjnym poziomu testosteronu. W przy­padku lecze­nia dihydro­testosteronem, należy dodatkowo oznaczać poziom #DHT (bada­nie stosunkowo drogie).

Zamknij Przewiń w górę Przewiń w dół