Menu

Leczenie hormonalne mężczyzn

Leczenie transseksualizmu u mężczyzn uzależnione jest od wieku pacjenta oraz chorób, na które równolegle choruje. Leki dobiera lekarz endokrynolog po zbadaniu pacjenta.

Sytuacja prawna oraz diagnostyczna nie różnią się praktycznie niczym od postępowania w tej kwestii przy leczeniu kobiet. Różne są tylko typy podawanych leków i zmiany, które zajdą. Jeżeli więc masz problemy z rodzicem utrudniającym leczenie lub rodzice nie wiedzą gdzie należy udać się z zaistniałym problemem, kwestie te zostały opisane w analogicznym artykule poświęconym leczeniu kobiet.

Leczenie przed dojrzewaniem

W przypadku podejrzenia transseksualizmu (lub zaburzeń identyfikacji płciowej w dzieciństwie) – powinny odbywać się badania poziomu LH i FSH mające na celu wykrycie momentu, kiedy rozpocznie się dojrzewanie. Typowo jest to wiek 9–11 lat. W sytuacji, gdy zaburzenia identyfikacji płciowej trwają nadal (silne utożsamianie się z płcią męską, nie tylko w zachowaniu, ale też przejawiające się odrzuceniem tego, co się wydarzy w kwestii zmiany ciała niebawem), należy udać się do seksuologa, który przepisze blokery dojrzewania płciowego. W tym wieku zastosowanie mają głównie agonisty GnRH. Jednym z leków dopuszczonych w Polsce do leczenia dzieci (co prawda z innego powodu niż transseksualizm – przedwczesnego dojrzewania) jest lek Diphereline SR 11.25 mg (jeden zastrzyk starcza na 3 miesiące blokady). Dopuszczenie leku do leczenia dzieci oznacza, że jego korzyści stosowania zazwyczaj przewyższają ryzyka, toteż jest to lek w miarę bezpieczny (nie ma leków całkowicie bezpiecznych!).

Celem tego leczenia jest zablokowanie wydzielania estradiolu i innych estrogenów w jajnikach, co spowoduje odwleczenie dojrzewania do czasu odstawienia leku lub wdrożenia suplementacji testosteronu w wieku 13–14 lat. W tym czasie (od około 10 do 13 roku życia) jest czas na postawienie ostatecznej diagnozy u psychologa i psychiatry przed podaniem androgenów.

Leczenie w okresie dojrzewania

Jeżeli tożsamość płciowa i odrzucenie ciała utrzymują się w wieku 13–14 lat oraz potwierdzono u psychologa i psychiatry, że pacjent cierpi na transseksualizm – należy rozpocząć leczenie hormonalne u endokrynologa dziecięcego. Zadaniem endokrynologa jest dobranie leków (głównie testosteronu i agonisty GnRH), tak, żeby poziomy hormonów w kolejnych miesiącach dojrzewania miały poziomy właściwe dla dojrzewających mężczyzn w tym samym wieku i tak by trzeciorzędowe cechy płciowe pojawiały się we właściwym czasie. Zapobiegnie to też rozwojowi osteoporozy.

Nie wolno tutaj stosować zbyt małych dawek testosteronu, gdyż będzie to prowadziło do osteoporozy, ani zbyt dużych dawek, gdyż doprowadzi to do hirsutyzmu u mężczyzn, przedwczesnego łysienia oraz może też – w drodze konwersji testosteronu do estradiolu – doprowadzić między innymi do niepożądanej ginekomastii oraz innych chorób (np. bardzo groźnej czerwienicy). Innym działaniem niepożądanym nadmiernych poziomów testosteronu jest zahamowanie wzrostu ciała. Podawanie testosteronu (w fizjologicznych dawkach) doprowadzi także do powiększenia łechtaczki (jest to działanie pożądane, ułatwiające późniejszą operacyjną rekonstrukcję narządów płciowych).

Osobie w czasie dojrzewania płciowego, przed rozpoczęciem podawania testosteronu, należy wyjaśnić, że zmiany, które zajdą są po części całkowicie nieodwracalne (proporcje sylwetki, mutacja głosu, wzrost ciała itp.) lub odwracalne przy interwencji chirurgicznej lub kosztownym i długotrwałym postępowaniu kosmetycznym (np. zarost na twarzy, rysy twarzy, powiększenie łechtaczki).

W sytuacji, gdyby podczas hormonoterapii doszło do braku akceptacji cech płciowych płci zgodnej z orzeczeniem psychiatry i psychologa, należy niezwłocznie udać się do seksuologa (cel: bezpieczne odstawienie niektórych leków, by wstrzymać postępujące zmiany lub też zbadanie przyczyn obaw) i następnie należy ponownie udać się do psychologa i psychiatry celem zbadania obaw pacjenta oraz stwierdzenia, czy wybór był właściwy i czy leczenie należy kontynuować.

Przy prawidłowym leczeniu w tym okresie życia, ciało w zakresie trzeciorzędowych cech płciowych rozwinie się całkowicie jak ciało innych dojrzewających mężczyzn, poza możliwym nieznacznie niższym średnim wzrostem (jednak wyższym niż przeciętna u kobiet).

Leczenie mężczyzn pełnoletnich

Nie jest możliwe odwrócenie wszystkich zmian, które już zaszły – kształt szkieletu i kości, w tym wzrost, wielkość stopy, wielkość dłoni, pozostanie niezmieniony lub prawie niezmieniony (wzrost kości kończy się około 25 roku życia).

Prawidłowe leczenie androgenami spowoduje:

  • zmianę rozkładu tkanki tłuszczowej, w tym redukcję jej ilości,
  • zmniejszenie objętości pośladków (zmniejszenie ilości tłuszczu w tym rejonie),
  • zwiększenie masy mięśniowej wraz z nieznacznym zwiększeniem szerokości ramion – powoduje to tkanka mięśniowa w tej okolicy,
  • pojawienie się zarostu na twarzy i zwiększenie owłosienia na ciele,
  • wystąpienie mutacji głosu,
  • powiększenie łechtaczki,
  • możliwa jest czasowa bezpłodność, jednak nie zawsze ona występuje, gdy nie jest zablokowana przysadka mózgowa,
  • częściową atrofię piersi – zmniejszy się ilość tłuszczu, lecz gruczoł nadal pozostaje,
  • znaczna zmiana rysów twarzy.

U niektórych osób może nastąpić:

  • znaczne powiększenie chrząstek krtani, co zwiększy widoczność jabłka Adama,
  • łysienie typu męskiego,
  • częściowa przebudowa kości twarzy, gdy leczenie rozpoczęto, gdy ich wzrost nie był zakończony.

Podczas leczenia dorosłych mężczyzn zastosowanie mają następujące leki i grupy leków:

  • testosteron w postaci tabletek doustnych (odradzane), zastrzyków, tabletek podjęzykowych oraz żeli,
  • pochodne testosteronu w postaci tabletek,
  • dihydrotestosteron w postaci żelu,
  • finasteryd i dutasteryd w celu spowolnienia łysienia u tych mężczyzn, którym to przeszkadza (może spowalniać maskulinizację ciała),
  • agonisty lub antagonisty GnRH w celu całkowitego zatrzymania miesiączkowania i comiesięcznych bóli,
  • danazol – lek o działaniu androgennym, anabolicznym, antyestrogennym oraz przeciwprogestagennym, hamującym pulsacyjne wydzielanie LH i FSH; ma również działanie doprowadzające do atrofii endometrium (atrofia endometrium zmniejsza ryzyko nowotworów w tamtym rejonie) oraz zapobiega lub zmniejsza nasilenie krwawień menstruacyjnych,
  • anastrozol – hamuje przekształcanie testosteronu w estradiol,
  • tamoxifen i raloxifen – działa antyestrogennie (SERM) na receptory estrogenowe ER­‑α,
  • hormon wzrostu – jego zastosowanie prowadzi do możliwości uzyskania wzrostu podobnego do wzrostu innych mężczyzn, gdy jest zastosowany przed zakończeniem wzrostu kości.

Uwaga: nie łączy się w jednej terapii agonistów GnRH, antagonistów GnRH oraz danazolu. Wszystkie trzy leki hamują wydzielanie LH i FSH, jednak ich łączenie nie tylko może przynieść zwiększenie skutków ubocznych, lecz też nieskuteczność terapii, gdyż każdy z tych leków działa w innym mechanizmie, często przeciwnym.

Stosowanie danazolu, agonistów i antagonistów GnRH przestaje mieć sens po panhisterektomii, podczas której usuwane są chirurgicznie zarówno jajniki jak i macica. Po panhisterektomii wystarczające jest stosowanie testosteronu w celu utrzymania trzeciorzędowych cech płciowych oraz w celu zapobiegania pogorszeniu samopoczucia oraz przeciwdziałania osteoporozie. Mogą być potrzebne dodatkowe leki zwiększające mineralizację kości.

Nie ma jednej poprawnej dawki dla każdego – dawkę testosteronu, jak też sposób podawania oraz częstotliwość musi ustalić endokrynolog w oparciu o badania laboratoryjne. Nie ma potrzeby stosowania dawek przekraczających normalne fizjologiczne. Podczas leczenia, zgodnie z wytycznymi WPATH, należy dążyć do uzyskania poziomu tego hormonu w zakresie właściwym dla zdrowych mężczyzn.

Uwaga: stosowanie dihydrotestosteronu utrudnia leczenie, ponieważ poziomu tego hormonu nie da się oznaczyć w miarę tanim badaniem laboratoryjnym poziomu testosteronu. W przypadku leczenia dihydrotestosteronem, należy dodatkowo oznaczać poziom DHT (badanie stosunkowo drogie).

Zamknij Przewiń w górę Przewiń w dół