Menu

Leczenie hormonalne kobiet

#Lecze­nie jest różne w zależ­ności od wieku pacjentki i obciążeń zdrowotnych. Dawki leków mogą być różne zależnie od wieku i masy ciała pacjentki. Leki dobiera lekarz w oparciu o wywiad i bada­nia.

Lecze­nie przed okresem dojrzewa­nia

Przed roz­poczęciem lub tuż po roz­poczęciu dojrzewa­nia (zauważe­nie pierwszych symptomów dojrzewa­nia) lekarz seksuo­log może podjąć decy­zję o poda­niu blokerów dojrzewa­nia dziecku wykazującemu symptomy trans­seksua­lizmu. Celem poda­nia tych leków jest zapobieże­nie nie­odwracalnym zmianom jakie wywołuje naturalnie produkowa­ny testosteron. W przy­padku, gdy dia­gnoza trans­seksua­lizmu się nie potwierdzi, blokery dojrzewa­nia można odstawić i wystąpi normalne męskie dojrzewa­nie płciowe.

Lekami stosowa­nymi jako #blokery dojrzewa­nia są głównie antagonisty GnRH albo agonisty GnRH (leków tych nie można mieszać). Podczas poda­nia agonistów GnRH (analogów LHRH może być potrzebne czasowe (około 3­‑tygod­niowe) poda­nie blokerów testosteronu (np. octanu cyproteronu lub spironolaktonu), ponieważ agonisty GnRH przez okres około miesiąca powodują duży wyrzut GnRH, FSH, LH z przy­sadki móz­gowej oraz testosteronu z jąder, zanim po nie­całym miesiącu doprowadzą do zablokowa­nia pracy przy­sadki w zakresie pobudza­nia dojrzewa­nia płciowego.

Lecze­nie w tym wieku odbyć się może jedynie za zgodą rodziców. Rodzice powinni dziecko zaprowadzić do seksuo­loga, podpisać zgodę na lecze­nie. Pierwsze stawienni­ctwo rodzica u lekarza powinno być osobiste. Mimo, że przed osiągnięciem 16‑go roku życia – zgoda dziecka na lecze­nie nie jest obowiąz­kowa – lekarz seksuo­log powinien dziecku wyjaśnić prostym językiem cel lecze­nia, opisać jakie zajdą zmia­ny i zapytać dziecko, czy tego właśnie chce. Przy braku zgody dziecka – ponieważ nadrzędną zasadą pracy lekarza jest nie szkodzić – lekarz powinien rodzi­cowi odmówić lecze­nia dziecka.

Lecze­nie młodzieży w okresie dojrzewa­nia

Po potwierdze­niu przez psycho­loga i psychiatrę, że dziecko nie cierpi na choroby i zaburze­nia wykluczające w tak młodym wieku pewne roz­pozna­nie trans­seksua­lizmu, lekarz seksuo­log powinien roz­począć lecze­nie hormonalne. W czasie dia­gnostyki psycho­logicznej i psychiatrycznej mogą być wdro­żone leki wymie­nione wyżej (agonisty albo antagonisty GnRH). Po dia­gnostyce poprawne lecze­nie hormonalne polega na podawa­niu:

  • blokerów dojrzewa­nia (dalsza blokada wydziela­nia LH i FSH),
  • estradiolu – bio­identycznego estrogenu (w postaci żelu, plastrów lub tabletek),
  • okresowo lub stale bio­identycznego progesteronu – opcjonalnie.

Aby dziewczyna poprawnie dojrzewała, należy wykonywać często (w czasie wyzna­czonym przez lekarza) zle­cone bada­nia poziomów #hormonów: testosteronu, estradiolu, LH oraz FSH (i opcjonalnie progesteronu) w laboratorium, które posiada zakresy referencyjne dla osób mało­letnich. Na podstawie wyników badań, lekarz zmniejsza lub zwiększa dawki do takich, które pozwolą osiągnąć poziomy prawid­łowe do wieku pacjentki. Właściwym lekarzem, który powinien prowadzić ten etap lecze­nia hormonalnego jest endokryno­log dziecięcy.

Uwaga: poda­nie zbyt dużych ilości estradiolu może prowadzić do zahamowa­nia wzrostu piersi, jak również do zaburzeń prawid­łowego wzrostu orga­nizmu oraz wywoła­nia innych chorób. Zbyt niski poziom estradiolu we krwi może prowadzić do wykształce­nia słabych kości, nadmiernego wzrostu, jak również roz­woju osteoporozy w młodym wieku. Ważne jest więc lecze­nie pod częstą kontrolą badań laboratoryjnych (wykonywa­nych w cyklach jedno do trzymiesięcznych).

Przed 16 rokiem życia, zgodnie z pol­skim prawem, decy­zje odnośnie lecze­nia podejmuje rodzic. Lekarz więc będzie postępował podobnie, jak w przy­padku osoby przed dojrzewa­niem płciowym. Wymaga­ne więc będzie stawienni­ctwo rodzica z dzieckiem. Po osiągnięciu wieku 16 lat – decy­zję o lecze­niu podejmuje pacjentka, zaś rodzic musi wyrazić zgodę na poda­nie leków. Jednak osoba po 16 roku życia ma prawo podejmować decy­zję o wszystkich bada­niach dia­gnostycznych nie narażających na utratę zdrowia bez zgody rodzica – do takich należą:

  • wizyta psycho­logiczna (wraz z wystawie­niem opinii),
  • wizyta psychiatryczna (wraz z wystawie­niem zaświadcze­nia),
  • wizyta u seksuo­loga (bez prze­pisa­nia leków, ale może postawić roz­pozna­nie trans­seksua­lizmu).

W razie odmowy rodzica na podjęcie zale­conego lecze­nia – pacjentka po zebra­niu wskaza­nych wyżej wymie­nionych dokumentów, powinna udać się do sądu opiekuńczego (właściwego miejscowo dla rodzica nie dającego zezwole­nia) o zezwole­nie jej lecze­nia, mimo braku zgody rodzica. Powinna wskazać, że dalsze zaniecha­nie lecze­nia wystawia ją na nie­odwracalne szkody związa­ne z brakiem podjęcia lecze­nia, w tym na uszcze­rbek zdrowotny i znaczne zeszpece­nie jej ciała (w pol­skim prawie – doprowadze­nie do trwałego uszcze­rbku na zdrowiu oraz znaczne zeszpece­nie czyjegoś ciała zostały sklasyfikowa­ne jako prze­stęp­stwa prze­ciwko zdrowiu i życiu). Wniosek do sądu powinien zawierać imię i nazwisko oraz PESEL zgodne z aktem urodze­nia, jednak powinien być napisa­ny w formie żeń­skiej – wskazującej na żeń­ską identyfika­cję płciową.

Po pozytywnym wyroku może roz­począć lecze­nie, a w przy­padku utrudnia­nia przez rodzica lecze­nia – może wnosić o pozbawie­nie rodzica władzy rodziciel­skiej.

Lecze­nie pełno­letnich kobiet

U kobiet pełno­letnich, które nie były leczone wcześniej, nie jest możliwe odwróce­nie wszystkich procesów męskiego dojrzewa­nia płciowego.

Prawid­łowe lecze­nie hormonalne dorosłej kobiety spowoduje:

  • wzrost #piersi (u około 50% kobiet),
  • zmianę roz­kładu tkanki tłusz­czowej,
  • zwiększe­nie obwodu bio­der i obję­tości pośladków,
  • bardziej kobiece rysy twarzy,
  • atrofię jąder (zmniejsze­nie ich obję­tości),
  • prącie może ulec częś­ciowemu skróce­niu przy braku erek­cji,
  • czasową (do momentu odstawie­nia leków) lub trwałą nie­płod­ność,
  • zmniejsze­nie masy mięś­niowej,
  • zmniejsze­nie i/lub pojaśnie­nie owłosie­nia na ciele (nie zawsze),
  • pojaśnie­nie zarostu lub nie­wielkie jego osłabie­nie (nie zawsze).

Nie­możliwe w trakcie lecze­nia dorosłej kobiety hormonami będą:

  • uzyska­nie kobiecego głosu,
  • zanik zarostu na twarzy,
  • znaczna zmia­na sylwetki,
  • przy­wróce­nie kobiecej linii włosów,
  • prze­bu­dowa kości twarzy (efekt feminiza­cji twarz przy tak późnym lecze­niu nie będzie pełny).

Podczas lecze­nia dorosłych kobiet stosuje się następujące #leki:

  • estradiol (w postaci żeli, tabletek, plastrów, zastrzyków lub implantów),
  • agonisty albo antagonisty GnRH lub przy braku ich zastosowa­nia, głównie ze względu na cenę lub prze­ciw­wskaza­nia):
    • octan cyproteronu (nazwa między­naro­dowa: «cyprote­rone acetate», lek o działa­niu progestagennym i anty­andro­gennym – blokuje pracę przy­sadki i tym samym produk­cję testosteronu),
    • inne leki progestagenne, pozba­wione działa­nia andro­gennego, o długim czasie pół­trwa­nia (minimum 12 godzin),
    • spironolakton (nazwa między­naro­dowa: «spironolac­tone», w dużych dawkach blokuje receptory andro­ge­nowe),
    • flutamid lub bikalutamid (leki blokujące receptory andro­ge­nowe),
    • finasteryd lub dutasteryd (leki hamujące utratę włosów).

Uwaga: nie należy bez uzasadnie­nia łączyć flutamidu, octanu cyproteronu oraz spironolaktonu w trakcie jednej terapii. Uzyska­ne korzyści (a raczej ich brak) nie prze­ważają nad możliwymi działa­niami nie­pożąda­nym, w tym możli­wością uszkodze­nia wątroby i działa­niem pronowo­two­rowym.

Antagonisty GnRH, spironolakton albo octan cyproteronu powinny być stosowa­ne tylko do momentu usunięcia jąder. W przy­padku octanu cyproteronu należy dążyć do minimaliza­cji dawki – podawać dawkę skuteczną możliwie naj­mniejszą, ze względu na jego udowod­nione pronowo­two­rowe działa­nie w obrębie mózgu przy dawkach większych lub równych 25 mg/dobę. Dawka powinna zostać dobra­na w oparciu o powtarza­ne bada­nia laboratoryjne poziomów hormonów płciowych: estradiolu, LH, FSH, SHGB i testosteronu.

Lecze­nie hormonalne dorosłej kobiety po orchidektomii opiera się na podawa­niu preparatów estradiolu oraz opcjonalnie bio­identycznego progesteronu (u dorosłych należy unikać cykli, ponieważ cykle wywołują waha­nia nastroju).

Przy­kła­dowe terapie hormonalne dla osoby dorosłej przed orchidektomią znajdziesz w osobnym artykule.

Dlaczego lecze­nie w Polsce jest tak późne?

Za sytua­cję zbyt późnego roz­poczęcia lecze­nia w Polsce odpowiada:

  • zbyt mała ilość lekarzy, którzy są przy­jaźnie i pomocowo nastawieni do osób trans­seksualnych i wiedzą jak postępować;
  • brak wiedzy nawet wśród endokryno­logów, jak poprawnie leczyć dzieci;
  • mała toleran­cja dla osób trans­seksualnych zarówno wśród lekarzy jak i rodziców – rodzice nie zgłaszają się do seksuo­logów widząc, że z dzieckiem jest coś nie tak;
  • #wstyd i strach dzieci przed przy­zna­niem się do trans­seksual­ności, gdy wiedzą, że społeczeń­stwo jest nie­tolerancyjne i boją się konsekwen­cji poinformowa­nia rodziny i znajomych;
  • dziecko w wieku 10–13 lat (gdy zaczyna się dojrzewa­nie płciowe) nie może stanowić o lecze­niu siebie, w tym o swojej płci – jest całkowicie zależne od swoich rodziców, mimo, że konsekwen­cje zaniecha­nia lecze­nia poniesie samo, a nie rodzice;
  • w nie­których przy­padkach brak świado­mości u dziecka, że przy­czyną jego dolegli­wości jest trans­seksua­lizm;
  • zapisa­na w Kodeksie Karnym kara do 10 lat pozbawie­nia wol­ności za ubez­płodnie­nie człowieka, nawet za jego zgodą (opera­cja na genitaliach zawsze kończy się trwałym ubez­płodnie­niem).

Jeżeli jesteś lekarzem i czytasz ten artykuł – proszę o wizytę na stronie WPATH, celem zapozna­nia się z wytycznymi, jak traktować i leczyć osoby trans­seksualne.

Zamknij Przewiń w górę Przewiń w dół