Menu

Leczenie hormonalne kobiet

Leczenie jest różne w zależności od wieku pacjentki i obciążeń zdrowotnych. Dawki leków mogą być różne zależnie od wieku i masy ciała pacjentki. Leki dobiera lekarz w oparciu o wywiad i badania.

Leczenie przed okresem dojrzewania

Przed rozpoczęciem lub tuż po rozpoczęciu dojrzewania (zauważenie pierwszych symptomów dojrzewania) lekarz seksuolog może podjąć decyzję o podaniu blokerów dojrzewania dziecku wykazującemu symptomy transseksualizmu. Celem podania tych leków jest zapobieżenie nieodwracalnym zmianom jakie wywołuje naturalnie produkowany testosteron. W przypadku, gdy diagnoza transseksualizmu się nie potwierdzi, blokery dojrzewania można odstawić i wystąpi normalne męskie dojrzewanie płciowe.

Lekami stosowanymi jako blokery dojrzewania są głównie antagonisty GnRH albo agonisty GnRH (leków tych nie można mieszać). Podczas podania agonistów GnRH (analogów LHRH może być potrzebne czasowe (około 3-tygodniowe) podanie blokerów testosteronu (np. octanu cyproteronu lub spironolaktonu), ponieważ agonisty GnRH przez okres około miesiąca powodują duży wyrzut GnRH, FSH, LH z przysadki mózgowej oraz testosteronu z jąder, zanim po niecałym miesiącu doprowadzą do zablokowania pracy przysadki w zakresie pobudzania dojrzewania płciowego.

Leczenie w tym wieku odbyć się może jedynie za zgodą rodziców. Rodzice powinni dziecko zaprowadzić do seksuologa, podpisać zgodę na leczenie. Pierwsze stawiennictwo rodzica u lekarza powinno być osobiste. Mimo, że przed osiągnięciem 16-go roku życia – zgoda dziecka na leczenie nie jest obowiązkowa – lekarz seksuolog powinien dziecku wyjaśnić prostym językiem cel leczenia, opisać jakie zajdą zmiany i zapytać dziecko, czy tego właśnie chce. Przy braku zgody dziecka – ponieważ nadrzędną zasadą pracy lekarza jest nie szkodzić – lekarz powinien rodzicowi odmówić leczenia dziecka.

Leczenie młodzieży w okresie dojrzewania

Po potwierdzeniu przez psychologa i psychiatrę, że dziecko nie cierpi na choroby i zaburzenia wykluczające w tak młodym wieku pewne rozpoznanie transseksualizmu, lekarz seksuolog powinien rozpocząć leczenie hormonalne. W czasie diagnostyki psychologicznej i psychiatrycznej mogą być wdrożone leki wymienione wyżej (agonisty albo antagonisty GnRH). Po diagnostyce poprawne leczenie hormonalne polega na podawaniu:

  • blokerów dojrzewania (dalsza blokada wydzielania LH i FSH),
  • estradiolu – bioidentycznego estrogenu (w postaci żelu, plastrów lub tabletek),
  • okresowo lub stale bioidentycznego progesteronu – opcjonalnie.

Aby dziewczyna poprawnie dojrzewała, należy wykonywać często (w czasie wyznaczonym przez lekarza) zlecone badania poziomów hormonów: testosteronu, estradiolu, LH oraz FSH (i opcjonalnie progesteronu) w laboratorium, które posiada zakresy referencyjne dla osób małoletnich. Na podstawie wyników badań, lekarz zmniejsza lub zwiększa dawki do takich, które pozwolą osiągnąć poziomy prawidłowe do wieku pacjentki. Właściwym lekarzem, który powinien prowadzić ten etap leczenia hormonalnego jest endokrynolog dziecięcy.

Uwaga: podanie zbyt dużych ilości estradiolu może prowadzić do zahamowania wzrostu piersi, jak również do zaburzeń prawidłowego wzrostu organizmu oraz wywołania innych chorób. Zbyt niski poziom estradiolu we krwi może prowadzić do wykształcenia słabych kości, nadmiernego wzrostu, jak również rozwoju osteoporozy w młodym wieku. Ważne jest więc leczenie pod częstą kontrolą badań laboratoryjnych (wykonywanych w cyklach jedno do trzymiesięcznych).

Przed 16 rokiem życia, zgodnie z polskim prawem, decyzje odnośnie leczenia podejmuje rodzic. Lekarz więc będzie postępował podobnie, jak w przypadku osoby przed dojrzewaniem płciowym. Wymagane więc będzie stawiennictwo rodzica z dzieckiem. Po osiągnięciu wieku 16 lat – decyzję o leczeniu podejmuje pacjentka, zaś rodzic musi wyrazić zgodę na podanie leków. Jednak osoba po 16 roku życia ma prawo podejmować decyzję o wszystkich badaniach diagnostycznych nie narażających na utratę zdrowia bez zgody rodzica – do takich należą:

  • wizyta psychologiczna (wraz z wystawieniem opinii),
  • wizyta psychiatryczna (wraz z wystawieniem zaświadczenia),
  • wizyta u seksuologa (bez przepisania leków, ale może postawić rozpoznanie transseksualizmu).

W razie odmowy rodzica na podjęcie zaleconego leczenia – pacjentka po zebraniu wskazanych wyżej wymienionych dokumentów, powinna udać się do sądu opiekuńczego (właściwego miejscowo dla rodzica nie dającego zezwolenia) o zezwolenie jej leczenia, mimo braku zgody rodzica. Powinna wskazać, że dalsze zaniechanie leczenia wystawia ją na nieodwracalne szkody związane z brakiem podjęcia leczenia, w tym na uszczerbek zdrowotny i znaczne zeszpecenie jej ciała (w polskim prawie – doprowadzenie do trwałego uszczerbku na zdrowiu oraz znaczne zeszpecenie czyjegoś ciała zostały sklasyfikowane jako przestępstwa przeciwko zdrowiu i życiu). Wniosek do sądu powinien zawierać imię i nazwisko oraz PESEL zgodne z aktem urodzenia, jednak powinien być napisany w formie żeńskiej – wskazującej na żeńską identyfikację płciową.

Po pozytywnym wyroku może rozpocząć leczenie, a w przypadku utrudniania przez rodzica leczenia – może wnosić o pozbawienie rodzica władzy rodzicielskiej.

Leczenie pełnoletnich kobiet

U kobiet pełnoletnich, które nie były leczone wcześniej, nie jest możliwe odwrócenie wszystkich procesów męskiego dojrzewania płciowego.

Prawidłowe leczenie hormonalne dorosłej kobiety spowoduje:

  • wzrost piersi (u około 50% kobiet),
  • zmianę rozkładu tkanki tłuszczowej,
  • zwiększenie obwodu bioder i objętości pośladków,
  • bardziej kobiece rysy twarzy,
  • atrofię jąder (zmniejszenie ich objętości),
  • prącie może ulec częściowemu skróceniu przy braku erekcji,
  • czasową (do momentu odstawienia leków) lub trwałą niepłodność,
  • zmniejszenie masy mięśniowej,
  • zmniejszenie i/lub pojaśnienie owłosienia na ciele (nie zawsze),
  • pojaśnienie zarostu lub niewielkie jego osłabienie (nie zawsze).

Niemożliwe w trakcie leczenia dorosłej kobiety hormonami będą:

  • uzyskanie kobiecego głosu,
  • zanik zarostu na twarzy,
  • znaczna zmiana sylwetki,
  • przywrócenie kobiecej linii włosów,
  • przebudowa kości twarzy (efekt feminizacji twarz przy tak późnym leczeniu nie będzie pełny).

Podczas leczenia dorosłych kobiet stosuje się następujące leki:

  • estradiol (w postaci żeli, tabletek, plastrów, zastrzyków lub implantów),
  • agonisty albo antagonisty GnRH lub przy braku ich zastosowania, głównie ze względu na cenę lub przeciwwskazania):
    • octan cyproteronu (nazwa międzynarodowa: «cyproterone acetate», lek o działaniu progestagennym i antyandrogennym – blokuje pracę przysadki i tym samym produkcję testosteronu),
    • inne leki progestagenne, pozbawione działania androgennego, o długim czasie półtrwania (minimum 12 godzin),
    • spironolakton (nazwa międzynarodowa: «spironolactone», w dużych dawkach blokuje receptory androgenowe),
    • flutamid lub bikulamid (leki blokujące receptory androgenowe),
    • finasteryd lub dutasteryd (leki hamujące utratę włosów).

Uwaga: nie należy łączyć flutamidu, octanu cyproteronu oraz spironolaktonu w trakcie jednej terapii. Uzyskane korzyści (a raczej ich brak) nie przeważają nad możliwymi działaniami niepożądanym, w tym możliwością uszkodzenia wątroby i działaniem pronowotworowym.

Antagonisty GnRH, spironolakton albo octan cyproteronu powinny być stosowane tylko do momentu usunięcia jąder. W przypadku octanu cyproteronu należy dążyć do minimalizacji dawki – podawać dawkę skuteczną możliwie najmniejszą, ze względu na jego udowodnione pronowotworowe działanie w obrębie mózgu przy dawkach większych lub równych 25 mg/dobę. Dawka powinna zostać dobrana w oparciu o powtarzane badania laboratoryjne poziomów hormonów płciowych: estradiolu, LH, FSH, SHGB i testosteronu.

Leczenie hormonalne dorosłej kobiety po orchidektomii opiera się na podawaniu preparatów estradiolu oraz opcjonalnie bioidentycznego progesteronu (u dorosłych należy unikać cykli, ponieważ cykle wywołują wahania nastroju).

Przykładowe terapie hormonalne dla osoby dorosłej przed orchidektomią znajdziesz w osobnym artykule.

Dlaczego leczenie w Polsce jest tak późne?

Za sytuację zbyt późnego rozpoczęcia leczenia w Polsce odpowiada:

  • zbyt mała ilość lekarzy, którzy są przyjaźnie i pomocowo nastawieni do osób transseksualnych i wiedzą jak postępować;
  • brak wiedzy nawet wśród endokrynologów, jak poprawnie leczyć dzieci;
  • mała tolerancja dla osób transseksualnych zarówno wśród lekarzy jak i rodziców – rodzice nie zgłaszają się do seksuologów widząc, że z dzieckiem jest coś nie tak;
  • wstyd i strach dzieci przed przyznaniem się do transseksualności, gdy wiedzą, że społeczeństwo jest nietolerancyjne i boją się konsekwencji poinformowania rodziny i znajomych;
  • dziecko w wieku 10–13 lat (gdy zaczyna się dojrzewanie płciowe) nie może stanowić o leczeniu siebie, w tym o swojej płci – jest całkowicie zależne od swoich rodziców, mimo, że konsekwencje zaniechania leczenia poniesie samo, a nie rodzice;
  • w niektórych przypadkach brak świadomości u dziecka, że przyczyną jego dolegliwości jest transseksualizm;
  • zapisana w Kodeksie Karnym kara do 10 lat pozbawienia wolności za ubezpłodnienie człowieka, nawet za jego zgodą (operacja na genitaliach zawsze kończy się trwałym ubezpłodnieniem).

Jeżeli jesteś lekarzem i czytasz ten artykuł – proszę o wizytę na stronie WPATH, celem zapoznania się z wytycznymi, jak traktować i leczyć osoby transseksualne.

Zamknij Przewiń w górę Przewiń w dół